درباره سالمند

*** سالمندان ***

بخش بزرگي از جمعيت جهان را در طول ۵۰ سال آينده سالخوردگان شصت سال به بالا تشكيل مي دهند جمعيت شناسان تخمين زده اند تا سال ۲۰۵۰ جمعيت افراد بالاي شصت سال به ۲ ميليارد نفر در جهان برسد. اين بدان معناست كه به ازاء هر ۵ نفر يك نفر سالمند وجود دارد. به اين ترتيب نه فقط كشورهاي توسعه يافته بلكه در كشورهاي در حال توسعه نيز بخش بزرگي از جمعيت افراد بالاي ۶۰ سال تشكيل مي دهند. اين افزايش بي رويه سالمندي از يك سو و صنعتي شدن جوامع و به فراموشي سپردن از سوي ديگر باعث شده كه مسئله سالمندان و نحوه اسكان آنها به مسئله اي حاد مبدل شود.

(۱) لذا بررسي معماري فضاهاي اقامتي سالمندان (خانه سالمندان) بر روحيات و رفتار ايشان و يافتن اصول طراحي از ميان پايان نامه هاي دانشجويي دانشگاه آزاد اسلامي مشهد به عنوان بستري كه تاكنون هيچ گونه جمع بندي در مورد آن لحاظ نشده، ما را ياري مي رساند در بستري نزديك، نگاهي دقيق و سنجيده تر بر اركان، اصول، يافته هاي گروهي كه به دنبال راه حل اين معضل بودند باشيم.

(۲) كما اينكه كارشناسان بر اين باورند كه مطلوب بودن محيط زندگي سالمندي در مواردي حتي بر نيازهاي مادي آنان برتري دارد. ايجاد فضايي آرام و دور از تنش و التهابات رواني و متأثر از وابستگي هاي شخصيتي آنان را به ادامه زندگي تشويق نموده و از آنان عناصري زده و پويا و خودجوش مي سازدو سبب مي شود اين قشر به نسيان و فراموشي سپرده شده جامعه نقش خود را بازيابند.

(۳) همان گونه كه واقفيم احترام به سالمندان و حضور آنها در سنت ايرانيان بوده و هست اما محدويت ها و مشكلات متعدد اجتماعي – اقتضادي باعث شده تا سالمندان از محيط خانوادگي خويش دور و دورتر شوند، تازگي اين معضل و عدم داشتن تجربه كافي در زمينه طراحي فضاهاي مختص سالمندان نيز باعث شده تا خانه سالمندان به واژه و معنايي خوفناك و بي اعتبار مبدل شود كه هم فرد سالمند و هم از نظر ديد اجتماع وجهه مطلوبي نداشته باشد. (۴) با تغييرات قرن حاضر و تغيير در ساخت خانواده از يك نظام خويشاوندي به يك خانواده هسته اي باعث مي شود سالمندان به عنوان قشري پر جمعيت از تأثير به روي اتفاقات و جريانهاي فرهنگي و اجتماعي دور مانده و قشر كثيري از جمعيت به افرادي بي پناه و بي مسئوليت مبدل شوند، عدم توجه به نيازهاي رواني اين قشر و پس راندن آنان از جامعه و خانواده باعث مي شود بنيان و اساس خانواده به عنوان پايه اصلي جامعه و اتفاقات فرهنگي آن بي پناه مانده و نظام اخلاقي جامعه دچار تزلزل گردد، تزلزلي كه تمام داشته ها و يافته هاي جامعه را زير سؤال برده و روند طي مسير تكاملي آن را دچار اختلال مي نمايد.

(۵) در اين راستا حفظ حرمت سالمندان چه در معناي اخلاقي چه در طراحي فضاهاي معماري، ايجاد خانه اي به معناي واقعي كلمه (نه تنها به معناي سايبان و پناهگاه بلكه از لحاظ رواني و اجتماعي)، ايجاد شرايط برقراري روابط اجتماعي براي سالمندان در گرو طراحي محيطي براي آنان و ايجاد شرايط رفاهي، تفريحي و خلق محيطي پر شور در راستاي شناخت نيازها و خواسته هاي آنها، راه كردهايي است كه به فعال ماندن اين قشر ياري مي رساند. از طرفي ديگر برنامه ريزي صحيح به منظور ارائه خدمات مورد نياز به اين اشخاص و تغيير ذهنيت بدبينانه سالمندان و ساير افراد جامعه نسبت به مراكز سالمندي نيز آغازي براي حل اين مشكل است، چرا كه خانه سالمندان و دهكده هاي سالمندي به عنوان واژه اي نو و مفهومي تازه و غلط در ميان اذهان مردمي ريشه دوانده است.


با کمک به هفت باغ مهربانی همیار سالمندان فرزانه باشیم